Hugleiðingar um frelsi
Hægrimenn og símafyrirtæki á Íslandi eiga það sameiginlegt að fátt virðist vera þeim jafn hugleikið og hugtakið frelsi. Það kemur í sjálfu sér ekki mikið á óvart enda er orðið allt í senn; fallegt, grípandi og söluvænt.
Minn skilningur á því að einstaklingur sé frjáls er að hann sé laus undan afskiptum og valdbeitingu annara aðila eða kúgun af nokkru tagi. Að vera frjáls er að hafa val. Frelsi var meðal slagorða almennings í frönsku byltingunni árið 1789 og vísaði til kröfu fólks um að losna undan valdbeitingu og einræði konungsins. Frelsisbarátta blökkumanna í Bandaríkjunum og Suður-Afríku miðaði að því að binda endi á kúgun þannig að blökkumenn stæðu frammi fyrir sama vali og hvítir menn.
Það var ekki fyrr en rúmri öld eftir frönsku byltinguna að hægrimenn tóku þetta hugtak upp á sína arma. Hið svokallaða „frelsi einstaklingsins“ hefur m.a. verið grundvallarstoð í stefnu Sjálfstæðisflokksins frá því hann var stofnaður árið 1929. Mér þykir afar mikilvægt að fólk geri sér grein fyrir því hvað hægrimenn meina þegar þeir nota hugtakið frelsi. Þeir vilja að einstaklingar og fyrirtæki séu frjáls undan afskiptum ríkisins. Verð á vörum og þjónustu á að ráðast af framboði og eftirspurn hverju sinni og þeir sem eiga næga peninga geta keypt það sem þeim sýnist. Undir flaggi frelsisins hafa hægrimenn víða um heim einkavætt sjúkrahús, skóla og orkufyrirtæki – jafnvel auðlindir á borð við vatn. Þannig er verðmiði hengdur á allt það sem fólk þarfnast og gengur það síðan kaupum og sölum. Hin „ósýnilega hönd markaðarins“ ræður för. Peningarnir stjórna heiminum.
Þótt vinstrimenn noti hugtakið frelsi ekki nándar nærri því eins oft eru hugmyndir þeirra fyrir velferð og jafnrétti ekkert annað en barátta fyrir frelsi undan oki fjármálakerfisins. Vinstristefna byggir að miklu leyti á því að ákveðnir hlutir eigi alls ekki að bera verðmiða heldur að vera sjálfsagður réttur allra. Hvers vegna þarf að gera kröfur um fjárhagslegan hagnað í mennta- eða heilbrigðiskerfinu? Er það ekki hlutverk okkar sem samfélags að tryggja öllum menntun og heilbrigðisþjónustu? Þá vilja hægrimenn auka skattbyrði lágtekjufólks en minnka skattbyrði þeirra sem hafa hæstar tekjur. Allt leiðir þetta til þess að þeir ríku verða ríkari og þeir fátæku fátækari. Frelsið sem hægrimenn boða er aðeins ætlað þeim sem standa traustum fótum fjárhagslega.
Einkavædd mennta- og heilbrigðisþjónusta gerir þessum aðilum kleift að kaupa sig fram fyrir röðina á kostnað þeirra sem ekki búa yfir sama fjárhagslega styrk. Þegar rætt er um frelsi í stjórnmálum er því vita gagnslaust að velta sér upp úr því hvort fólk vilji frelsi eða ekki. Spurningin snýr að því hvers konar frelsi við viljum sjá; frelsi til kaupa og sölu eða frelsi til mannréttinda og jafnaðar.
Jan Eric Jessen
höfundur er formaður Ungra vinstri grænna
Greinin birtist í Íllgresi 2010