Konur eru eins og gras...
- það þarf að slá þær reglulega
Femínistar eru af ýmsum taldir kímnigáfusnauðir upp til hópa og láta margir gagnrýni þeirra fara í taugarnar á sér. Sumum finnast þeir jafnvel taka alls konar staðreyndir úr samhengi í röksemdarfærslu sinni og oftar en ekki fer umræðan að snúast um femínistana sjálfa. Í þetta sinn langar mig ekki að ræða um femínista eða þeirra viðbrögð, heldur um húmorinn sjálfan, þ.e. viðfangsefni brandaranna.
Aðdáendasíðu, með sama nafni og titill þessarar greinar, er að finna á samskiptavefnum facebook um þessar mundir. Hún hefur greinilega hitt í mark hjá hátt í 2000 Íslendingum sem hafa skráð sig sem aðdáendur síðunnar. Síðan er ekkert einsdæmi en við örlitla rannsóknarvinnu fann ég fjöldann allan af svipuðum síðum sem eru flestar stútfullar af myndum og bröndurum á svipuðum nótum. Má segja að frumleiki og hugmyndaflug séu þó ekki ríkjandi við gerð og framsetningu efnisins, þar sem nokkrar pælingar koma fram margoft í svipuðum útfærslum. Til dæmis er þar að finna myndir af slösuðum konum og við þær er skrifaður kaldhæðinn texti sem hvetur menn til að lemja kærustur sínar eða aðrar konur, til að halda þeim á mottunni. Brandarinn spilar oftar en ekki með hina klassísku staðalímynd kvenna sem sífellt kvartandi væluskjóður eða einfaldlega að þær blaðri of mikið, en það ætti að sjálfsögðu enginn karl að þurfa að hlusta á. Smá ofbeldi sé einstaklega hentug leið til að þagga niður í þeim og fá þær til að hlýða. Stundum er bætt við örlitlum texta þar sem ýjað er að nauðgunum á léttan og skemmtilegan hátt, bara svona þið vitið, til að taka brandarann alla leið.
Þetta vakti nú lítið annað en óhug og viðbjóð hjá undirritaðri, og nú verður lesandi að afsaka (femínista)húmorsleysið sitt þar sem ég einfaldlega skil ekki kímnina sem í brandaranum felst. Hvar er punchline-ið? Við nánari athugun á fyrrnefndri síðu fann ég skilaboð frá einum aðdáenda, Lárusi Ona Jóhannsyni, en þeim er ætlað að verja umræddan húmor og voru á þessa leið:
„Vinsamlegast gerið greinarmun á húmor og raunveruleika. Húmor byggir á því að taka hluti úr samhengi. Td. brandarar um kvennfyrirlitningu eru fyndnir því að kvennfyrirlitning er mjög heimskulegt fyribæri. Ef að einhver myndi taka þetta trúanlega þá væri það varla fyndið.“
Nú get ég ekki annað en verið sammála Lárusi varðandi eitt; kvenfyrirlitning er mjög heimskulegt fyrirbæri. Hann talar þó um húmor og raunveruleika sem andstæður. Húmor tilheyri fáránleikanum, sé brenglun á raunveruleikanum, tekinn úr samhengi og eitthvað sem sé ekki til. Því miður er raunin sú að kvenfyrirlitning á sér stað í raunveruleikanum og er langt frá því að vera fyndin. Margar konur lifa við kynbundið ofbeldi í raunveruleikanum, og jafnvel láta lífið sökum þess.
Er ég kannski búin að taka þetta úr samhengi? Má kannski líta á brandarann sem ádeilu? Eru aðdáendur síðunnar að undirstrika fáránleika kvenfyrirlitningar með því að varpa skoplegu ljósi á fyrirbærið og aðgreina sig sjálfa frá „raunverulegum“ kvenhöturum og ofbeldisseggjum? Er kvenfyrirlitning þá alltaf jafn skýr og áberandi? Er hún þá undantekning frekar en regla?
Í raun er kvenfyrirlitning viðvarandi samfélagslegt vandamál sem á sér djúpar rætur í menningu okkar. Hún er ekki alltaf jafn augljós, en birtist samt sem áður á mörgum sviðum og í mörgum formum. Það er ekki nóg að skipta karlmönnum í „vondu kallana“ sem lemja konurnar, og „góðu kallana“ sem sverja af sér kvenfyrirlitningu með því að grínast með hana í formi svarts “fáránleikahúmors”. Þeir eru í raun að staðfesta og viðhalda klisjum og fordómum og grínast með eitthvað sem er alvarlegt samfélagsmein og heyrir engan veginn sögunni til. Þunn lína er á milli þess að gagnrýna og afbyggja annars vegar og staðfesta og viðhalda hins vegar.
Katrín Pálmadóttir
höfundur situr í stjórn Ungra vinstri grænna