Trúin á jafnrétti til náms
Haustið er á næsta leyti. Við erum minnt á það á kuldalegan hátt, með færri sólardögum, hvössum vindi og rigningu. Skólarnir eru að hefja göngu sína enn á ný og þúsundir barna eru að hefja skólagöngu bæði á grunnskóla- og framhaldsskólastigi. Enn einn fylgifiskur þessa árstíma eru nær endalausar biðraðir í ritfangaverslunum. Ég stóð í einni slíkri röð fyrir nokkrum dögum og lét hugann reika aftur um 19 ár, til fyrsta vetrar skólagöngu minnar. Ég hafði ákveðið að ég skyldi fara í framhaldsskóla, nokkru áður en grunnskólaganga mín hófst, enda var ég þá þegar orðin fluglæs, kunni þjóðfána allra Evrópulandanna utan að og gat skrifað nafnið mitt svo það væri læsilegt. Ég gat ekki ímyndað mér hversu mikið meira ég gæti mögulega lært í þessum grunnskóla og fannst hálf fúlt að þurfa að bíða í tíu ár eftir því að fara í framhaldsskóla sem var, að mínu mati, alveg gríðarlega mikilvægt og í raun merki þess að ég væri að verða fullorðin. Árin liðu, ég þroskaðist og lærði að skrifa meira en bara nafnið mitt en aldrei náði neitt að telja mér hughvarf hvað varðaði menntun: Enn þann dag í dag lít ég á menntun sem einn af veigamestu þáttunum í þroskaferli hvers og eins.
Hlutverk stjórnsýslunnar og trúfélaga
Að undanförnu hafa dunið á okkur, úr ýmsum áttum, fréttir af foreldrum sem ekki geta sent börn sín í skóla sökum bágra fjárhagsaðstæðna. Eins slæmt og ástandið er orðið, get ég ekki varist því að þykja enn verra að þessir foreldrar þurfi að leita á náðir trúfélaga um fjárstyrki til að geta stutt börn sín til náms. Að mínu mati á menntun barna nefnilega ekki að koma trúfélögum við: Jafnrétti til náms á að hvíla alfarið á herðum ríkis og sveitarfélaga og á að vera tryggt öllum, óháð efnahag, búsetu, kyni eða öðrum þáttum. Ennfremur á að vera í boði nám við allra hæfi svo að hver og einn fái ræktað sína hæfileika á því sviði sem viðkomandi kýs. Þegar svo er komið að foreldrar sjái sér ekki fært að senda börn sín í skóla vegna þess kostnaðar sem af því hlýst, erum við greinilega ekki á réttri hillu hvað varðar forgangsröðun.
Menntun er vegurinn til framtíðar
Við lifum á tímum þar sem niðurskurður og hagræðing eru veigamestu orðin í orðaforða okkar. Sviðin jörð eftir fjárglæframenn virðist við fyrstu sýn ekki vera stöðugur grundvöllur til uppbyggingar nýs og betra samfélags og erfitt er að finna leiðir til lausnar vandanum sem við blasir. Mín skoðun er sú að menntun og mannauður eigi að vera okkar helstu leiðir til þessarar uppbyggingar og að í stað þess að einblína eingöngu á kostnaðinn við skólakerfið skuli markmiðið vera að hagræða í útgjöldum hins opinbera án þess að það bitni á menntun barnanna okkar. Vissulega er menntakerfið annar af tveimur stærstu póstunum í útgjöldum hins opinbera og ekki einfalt að finna nýjar leiðir til tekjuöflunar til að halda því í því horfi sem nauðsynlegt er. Því hefur verið gripið til niðurskurðar og að mínu mati á þeim vettvangi sem síst skyldi, t.d. í sérúrræðum fyrir börn innan grunnskólanna. Þessi niðurskurður tel ég að eigi eftir að koma í bakið á okkur seinna meir og að fyrir hvert barn sem þarf einhvers konar sérúrræði en er ekki sinnt sem skyldi, komi vandamálin bara til með að aukast á seinni stigum. Þær aðstæður sem við lifum við nú kalla á sértækar aðgerðir; aðgerðir sem líklega hugnast ekki öllum.
Hvað er hægt að gera?
Meðal leiða til hagræðingar má t.d. nefna aðskilnað ríkis og kirkju sem myndi spara ríkinu yfir 5 milljarða í kostnað á ári; 5 milljarða sem veita mætti inn í skólakerfið til niðurgreiðslu kostnaðar eldri nemenda, t.d. við bókakaup, og til þess að viðhalda nauðsynlegum sérúrræðum fyrir nemendur í grunnskóla. Að mínu mati mætti þarna slá tvær flugur í einu höggi: Að styðja við bak þeirrar grunnþjónustu sem allir eiga rétt á og að koma á jafnrétti í trúmálum á Íslandi. Í hvoru máli fyrir sig er þetta einfaldlega spurning um viljan til réttlátara samfélags og að við öll, sama hverrar trúar við erum, getum átt það sameiginlegt að hafa trú á jafnrétti allra til náms.
Guðrún Axfjörð Elínardóttir
höfundur er meðstjórnandi í stjórn UVG