Friðlýsum Ísland fyrir kjarnorkuvopnum!
Fyrir Alþingi liggur nú, eins og nokkrum sinnum áður, frumvarp til laga um friðlýsingu Íslands fyrir kjarnorkuvopnum og bann við umferð kjarnorkuknúinna farartækja. Frumvarp um sama málefni var fyrst lagt fram á Alþingi árið 1987 og er það nú tekið upp í níunda sinn. Friðlýsingaráformin hafa aldrei fengið nægt brautargengi inn á þingi til að vera formlega afgreitt vegna fjölda NATO klappstýra sem hafa hangið þar inni.
Nú þegar hafa 74 af 79 sveitarfélögum landsins hafi lýst því yfir að landsvæði þeirra skuli vera alfarið friðlýst fyrir kjarnavopnum. Má þá geta þess að þau sveitarfélög sem eftir standa eru Reykjanesbær, Vogar, Sandgerði, Skútustaðahreppur og Grímsnes- og Grafningshreppur. Landfræðileg staðsetning þeirra sveitarfélaga sem ekki hafa bannað umferð kjarnorkuvopna kemur lítið á óvart þegar viðvera bandaríska hersins á Íslandi er rifjuð upp.
Hið pólitíska landslag er nú nokkuð breytt hér á landi og er vinstrisinnuð ríkisstjórn með góðan meirihluta inni á þingi. Eru nú loksins orðnar góðar líkur á því að Ísland muni í alvöru vinna að friðarmálum, afvopnun og gegn vígvæðingu í heiminum. Sérstaklega þar sem annar ríkisstjórnarflokkanna er yfirlýstur andstæðingur NATO, en á meðan er hinn ennþá frekar klofinn í afstöðu sinni til þessa hernaðarbandalags.
Friðlýsing gegn kjarnorkuvopnum og bann við umferð slíkra vopna, hvort sem verið er að flytja þau eða um kjarnorkuknúin ökutæki sé að ræða, er ekki bara mikilvægt skref í friðarbaráttunni og staðföst afstaða gegn notkun og tilvist slíkra gjöreyðingarvopna, heldur líka mikilvægt umhverfisverndarmál. Það er staðreynd að notkun kjarnorkuvopna, hvort sem það er í hernaði og til árása eða í tilraunaskyni, hefur mjög skaðleg áhrif á allt lífríki og það umhverfi sem geislavirknin kemst í tæri við. Það er nóg fyrir okkur að rifja upp kjarnorkuárásirnar á Hirosima og Nagasaki, sem og kjarnorkuslysið í Tjernobyl til að átta sig á því hversu stórhættulega hluti er við að eiga og hversu skelfilegar afleiðingar geta verið ef eitthvað fer úrskeiðis eða því er beitt til árásar.
Það er skemmst frá því að segja að þegar tveir kjarnorkukafbátar rákust á í miðju Atlantshafinu í febrúar síðastliðnum fór allt betur en á horfðist, þrátt fyrir miklar skemmdir á báðum kafbátunum. Kjarnorkuslys (eða kjarnorkusprenging) í Atlandshafinu mundi hafa skelfileg og óbætanleg áhrif á allt sjávarlíf á mjög stóru svæði. Geislavirk efni gætu mengað öll fiskimið Íslands með alvarlegum afleiðingum og því verður friðlýsing Íslands fyrir kjarnavopnum og umferð kjarnorkuknúinna farartækja að teljast með mikilvægari öryggismálum.
Nú hefur verið bent á af lögfróðum mönnum, þar sem nú gæti þess verið að vænta að þetta mikilvæga frumvarp verði loksins samþykkt, að slík friðlýsing muni stangast á við aðild Íslands að NATO. En NATO hefur það að stefnu sinni að gefa ekkert upp um það hvort að faratæki þess séu búin kjarnavopnum eða ekki.
Við ættum öll sömul að fagna þessum tíðindum og líta á friðlýsingarfrumvarpið sem mikilvæg frumdrög að úrsögn Íslands úr NATO. Allar góðar ákvarðanir þurfa forleik og hvað er betri forleikur en friðlýsing Íslands fyrir kjarnorkuvopnum og kjarnorkuknúnum farartækjum?
Þórhildur Halla Jónsdóttir
höfundur er ritari Ungra vinstri grænna