Hið einfalda hægri
Hægristefna er í eðli sínu afar einföld og söluvæn. Hún býður upp á stórar allsherjarlausnir við vandamálum og verkefnum og nálganir sem allir geta skilið. Dæmi:
• Virkjun og álver bjarga atvinnulífinu í byggðalaginu.
• Boð og bönn gagnvart athöfnum fólks skal lágmarka.
• Skattar eiga að vera eins lágir og kostur er.
Í atvinnumálum eru þessar einföldu allsherjarlausnir hægrisinna löngu orðnar þekktar. Hugmyndin er sú að einhver einn töfrapakki bjargi öllu. Sem fyrr segir lætur þetta afar vel í eyrum en því miður eru slíkar töfralausnir ekki til. Kárahnjúkavirkjun er til að mynda búin að stimpla sig inn í sögubækurnar sem ein verstu hagstjórnarmistök Íslandssögunnar, svo aðeins sé horft til efnahagslegra þátta. Þá virðist sú nálgun frjálshyggjunnar að lágmarka skuli boð og bönn gagnvart athöfnum fólks í fyrstu mjög skýr og einföld. Þegar nánar er að gáð vakna þó upp ýmsar spurningar, til dæmis um félagslegar afleiðingar þess að slaka á reglum um sölu og afhendingu áfengis eða annarra vímuefna og auk þess þann kostnaðarauka sem með því félli á heilbrigðiskerfið. Þar að auki virðist eitthvað skorta á samræmið í þessum málaflokki; hvers vegna er fólki bannað að tala um sín eigin launakjör?
Þessi einfaldleiki er einnig gegnumgangandi í viðhorfum og orðræðu hægrisinna í skattamálum. Skattar á fólk og fyrirtæki eiga einfaldlega að vera sem allra lægstir, því það er öllum fyrir bestu.
Ég sakna gjarnan dýpri umræðu af hægri vængnum um eðli og tilgang skatta þegar þau mál eru rædd. Skattar eru gjöld sem innheimt eru með ýmsum hætti frá fólki og fyrirtækjum í þjóðfélaginu og standa undir rekstri ríkis og sveitarfélaga. Þannig gera skattar okkur kleift að reka sjúkrahús, starfrækja skóla, byggja vegi, halda uppi almannatryggingakerfi, löggæslu o.s.frv. Á sama tíma og hærri skattheimta þýði að við borgum t.d. meira af tekjum okkar og fjármagnstekjum til ríkisins þá styrkir hún áðurnefndar stoðir samfélagsins. Meðan kosturinn við lægri skattheimtu er að fólk og fyrirtæki hafi meira fé á milli handanna er gallinn sá að þessar stoðir veikjast. Staðreyndin um skattlagningu er því ekki sú að eftir því sem skattar séu lægri hafi fólk það betra, heldur mun hún alltaf snúast um það hvernig fólk kýs að forgangsraða.
Ég get sætt mig við meiri skattlagningu en hægrisinnar myndu gera. Ástæðan er einfaldlega sú að ég legg mun meiri áherslu á að öllum standi til boða góð heilbrigðisþjónusta og að öll börn hafi aðgang að fjölbreyttu skólakerfi án tillits til fjárhags foreldra þeirra, svo dæmi séu tekin. Mér þykir það mikilvægt að samfélagið sjái til þess að þessi grundvöllur að velferð fólks sé til staðar fyrir okkur öll.
Ég vil beita skattkerfinu þannig að þeir sem hafi mestu tekjurnar borgi hlutfallslega meira af sínum tekjum heldur en þeir tekjulægri, með því að hafa tekjuskattinn þrepaskiptan. Þeim sem telja það ósanngjarnt má benda á að fólk með lágar tekjur þarf að greiða miklu meira hlutfallslega af sínum tekjum til algjörra nauðþurfta heldur en fólk með háar tekjur. Einn lítri af mjólk, leikskólapláss fyrir barn og komugjald á slysamóttöku er afar ólíkt hlutfall af tekjum fólks og miklu þyngri baggi fyrir þá sem lágar hafa tekjurnar.
Þrepaskipt tekjuskattskerfi með háum persónuafslætti hugnast mér því mun betur en einfalt og flatt kerfi hægristefnunnar enda miklu betur til þess fallið að verja velferð og jöfnuð fólks í landinu.
Jan Eric Jessen
höfundur er formaður Ungra vinstri grænna
Skrifa athugasemd