Flugfreyjur og dýralæknar
Nú þegar sveitarstjórnakosningar eru nýafstaðnar hefst brátt nýtt kjörtímabil í sveitastjórnum um allt land. Víða hefur verið valin sú leið að standa að faglegri ráðningu bæjar- eða sveitarstjóra. Almennt virðist fólk taka vel í þessa þróun en ég tel þó rétt að fram fari umræða í þjóðfélaginu og kosti og galla hennar.
Augljósi kosturinn við faglega ráðningu bæjar- eða sveitarstjóra hlýtur að vera sá að slíkar ráðningar auka líkurnar á góðri samvinnu allrar bæjar- eða sveitarstjórnarinnar við þann sem ráðinn er til verksins, enda hefur sá aðili ekki þurft að elda grátt silfur sem oddviti einhvers lista við aðra lista sem buðu fram. Þá skil ég mæta vel að Akureyringar séu orðnir langþreyttir á því ástandi sem hefur ríkt í bæjarstjórninni á síðasta kjörtímabili. Þrír bæjarstjórar sátu fyrir hönd sama meirihlutans á kjörtímabilinu og einn þeirra, Kristján Þór Júlíusson þingmaður Sjálfstæðisflokksins, þáði himinhá biðlaun eftir að hann lét af störfum sem bæjarstjóri og gegndi einnig embætti forseta bæjarstjórnar á sama tíma og hann sat á Alþingi.
Minna fer fyrir umræðu um vankanta þess að standa að ráðningu bæjar- eða sveitarstjóra á faglegan hátt. Einn helsti ókosturinn er sá að embætti bæjar- og sveitarstjóra er hápólitískt. Þeir aðilar sem gegna slíkum störfum þurfa ásamt sveitarstjórnarfulltrúum að taka fjölmargar pólitískar ákvarðanir í viðfangsefnum sínum þar sem mismunur á afstöðu fólks er til kominn af gjörólíkri grundvallarhugmyndafræði. Faglega ráðinn bæjar- eða sveitastjóri hefur ekki pólitískt umboð frá íbúum viðkomandi sveitarfélags til að hafa ákveðna hugmyndafræði og forgangsröðun að leiðarljósi í störfum sínum.
Þá má vel halda því fram að með þessari leið sé verið að veikja lýðræðið. Valdið til þess að hafa áhrif á það hvaða einstaklingur verður bæjar- eða sveitarstjóri færist úr höndum almennings og í hendur sérstakrar nefndar sem sér um ráðningarferlið. Með fyrirkomulagi þar sem hver listi fyrir sig stillir fram bæjar- eða sveitarstjóraefni getur almenningur bæði haft áhrif í forvölum (þar sem oddvitar eru jafnframt bæjar- eða sveitarstjórnarefni, líkt og er lang algengast) og einnig haft áhrif með atkvæði sínu þar sem algengast er að bæjar- eða sveitarstjórnarefni þess lista sem „sigrar“ kosningarnar eða fær flest atkvæði fær embættið.
Síðan geta menn alltaf velt hugtakinu „faglega ráðinn“ bæjar- eða sveitarstjóri fyrir sér. Hvað á fólk nákvæmlega við? Þýðir það að einungis einstaklingar með ákveðna menntun eða starfsreynslu komi til greina? Hafa ber í huga að hvort sem um sveitarstjóra, ráðherra eða annan embættismann í ábyrgðarstöðu er að ræða, er viðkomandi ekki einn að verki þegar kemur að ákvarðanatöku eða stefnumótun sem fram fer í krafti embættisins. Embættismenn hafa vanalega gnótt hæfra aðstoðarmanna eða ráðgjafa sér til halds og trausts; ráðgjafa sem hafa verið ráðnir til starfans sérstaklega vegna faglegrar þekkingar sinnar. Því má segja að starf sveitarstjóra eigi öðrum þræði að fela í sér ákvarðanatöku , stjórnun og það að taka afstöðu til ráðlegginga þess fólks sem með honum starfar. Hæfni þegar kemur að mannlegum samskiptum og góð dómgreind ættu að vega þar einna þyngst.
Burtséð frá pólitískum viðhorfum tel ég mest um vert að sú manneskja sem gegnir stöðu bæjar- eða sveitastjóra sé metnaðargjörn, dugleg, áreiðanleg og heiðarleg. Ég myndi alltaf velja persónulega eiginleika framar bakgrunni hvað menntun og starf varðar enda er stjórnun og stefnumótun samfélagsins sameiginlegt verkefni okkar allra og í þágu okkar allra að þar sé rétt haldið á málum.
Jan Eric Jessen
höfundur er formaður UVG