Fátækt fyrir og eftir kreppu
Síðustu daga hafa borist fregnir af foreldrum sem búa við svo bág efnahagsleg kjör að þeir geta ekki keypt bækur og ritföng handa börnum sínum nú þegar að skólarnir fara aftur af stað. Í fjölmiðlum er frá því sagt að einkum eigi þetta við foreldra barna á framhaldsskólaaldri. Það er skelfilegt að hugsa til þess að við búum í landi þar sem að menntun er ekki grundvallarmannréttindi heldur ráðist af efnahag. Það er jafnvel enn verra er að hugsa til þess að þetta eru hreinlega ekki nýjar fréttir – þó þær hafi ekki endilega verið sagðar áður. Fátækt hefur ætíð verið til á Íslandi, líka fyrir kreppu.
Fátækt og góðærið
Þúsundir foreldra hafa í gegnum árin barist í bökkum við að koma börnum sínum í gegnum grunnskóla og menntaskóla. Þetta hefur ekki hvað síst reynst erfitt fyrir foreldra sem búa í dreifbýli og hafa þurft að senda börnin sín frá sér mjög ung og borga fyrir þau fæði og húsaskjól fjarri heimili sínu. Það er ekkert sjaldgæft að rekast á ungt fólk um þrítugt sem ólst upp í dreifbýli og upplifði það að fara í heimavistaskóla 6 ára gamalt. 16 ára þurfta mörg börn í hinum dreifðari byggðum landsins að annað hvort flytjast á heimavist/leiguíbúð útí bæ, eða eyða fúlgum í bensínkostnað til að komast í framhaldsskóla. Og þá er ótalinn fæðiskostnaður og námsgögn.
Í góðærinu grasseraði líka fátækt, en þá mátti ekki tala um hana eða viðurkenna að hún væri til. Árið 2002 afgreiddi Davíð Oddsson athugasemdir um örtröð mæðra með börn á handleggjunum fyrir framan Mæðrastyrksnefnd með þeim orðum að það væri alltaf til fólk sem sækir í ókeypis mat og fatnað. Þetta var Ísland 2002. Það er ólíklegt að staðan sé nokkru skárri í dag, eftir að þjóðin hefur horfst í augu við efnahagslegt hrun í boði þeirra sem að sópuðu málefnum fátækra undir teppið í góðærinu. En í dag höfum við að minnsta kosti stjórnvöld sem að viðurkenna að vandinn er til staðar, stjórnvöld sem vilja af heilum hug sporna við vandanum.
Þeir sem fengu eitthvað ókeypis
Fyrir ríkisstjórn sem þarf að berjast við afleiðingar hruns frjálshyggjunnar og horfist í augu við 170 milljarða halla á ríkisstjóði næstu ár eru verkefnin erfið, en eitt verður að vera alveg á tæru. Börnin mega ekki vera þau sem þurfa að líða fyrir það hvernig hægrimenn hafa farið með efnahag landsins. Við þurfum að skoða eðli og umfang vandans vandlega svo við vitum hvað við eigum í höggi við, og svo verður ríkið að grípa inní og tryggja að öll börn geti hlotið góða menntun. Það hefði átt að vera búið að gera það fyrir löngu, í stað þess að segja að fólk standi í biðröð fyrir framan Mæðrastyrksnefnd af því að það séu alltaf einhverjir sem vilja fá hlutina endurgjaldslaust. Hræsni þeirra orða hefur aldrei verið greinilegri heldur en nú þegar loks hefur verið afhjúpað hverjir það virkilega voru sem fengu hluti eins og banka, fyrirtæki og risalán án þess að borga fyrir það. Og skömm þeirra manna sem tóku sér þessi orð í munn, mun fylgja þeim alla tíð.