Uppbygging lögreglunnar
Það þarf ekki að koma neinum á óvart að málefni lögreglunnar hafa verið fyrirferðamikil í þjóðfélagsumræðunni að undanförnu. Ýmsir aðilar innan lögreglunnar hafa á undanförnum vikum lýst þungum áhyggjum vegna stöðu lögreglunnar í fjölmiðlum og hefur verið vægast sagt ógnvænlegt að heyra frásagnirnar um ástand mála.
Staðreyndin er sú að samfelld stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins frá 1991 til 2009 skilur lögregluna á Íslandi eftir í rjúkandi rústum. Ofuráhersla á markaðslausnir og sem minnst umsvif hins opinbera hefur heldur betur leikið lögregluna grátt. Til að spara fjármuni hafa fjölmörg lögregluumdæmi verið sameinuð, meðal annars stór umdæmi í Reykjavík, Hafnarfirði og Kópavogi. Meðan Íslendingum fjölgar og glæpum sömuleiðis fer fækkandi í hópi lögreglumanna. Dæmi eru um að einungis 13 lögreglumenn hafi verið á vakt á svæði sem afmarkast af Hvalfjarðargöngum og álverinu í Straumsvík. Þá hafa breytingar á réttarkerfinu undanfarna tvo áratugi gert það að verkum að eyða þarf meiri tíma og fjármunum í rannsóknir sakamála.
Með gríðarlegum niðurskurði til almennrar löggæslu hefur álag á lögreglunni aukist mikið þannig að hún hefur jafnvel ekki getað sinnt útköllum. Fólk hlýtur að gera sér grein fyrir því að þessi dapri aðbúnaður lögreglunnar bitnar á samfélaginu. Öryggi almennings verður minna og eins er erfiðara að berjast gegn glæpum. Minnkandi geta lögreglunnar til að rannsaka sakamál og safna sönnunargögnum dregur einnig úr líkum á því að réttlætið nái fram að ganga í dómskerfinu. Skemmst er að minnast þess að lögreglumenn sem eltu ökumanni á ofsahraða inn Hvalfjörðinn tóku ökuferðina ekki upp með upptökugræjum lögreglubílsins því lögreglan hafði ekki haft efni á því að kaupa nýja geisladiska til að taka upp á.
Þá bitnar þessi aðstaða vitaskuld á sjálfum starfsmönnum lögreglunnar. Öryggi þeirra er stefnt í hættu vegna undirmönnunar og starfsumhverfið verður erfiðara. Ofan á þetta hafa á síðustu misserum bæst við deilur um nýtt starfsfyrirkomulag lögreglunnar og óánægja með kjarasamninga, sem lögreglumenn felldu með um 90% atkvæða.
Þótt nú sé tekin við völdum ríkisstjórn sem hefur velferð almennings að leiðarljósi og vill byggja upp góða löggæslu á Íslandi mun það verkefni taka langan tíma. Hið risavaxna vandamál er eins og gefur að skilja fjárhagslegs eðlis, enda þarf ríkisstjórnin á næstu árum að hagræða í eigin rekstri um 170 milljarða króna á ársgrundvelli. Ríkisstjórn með verkefni af slíkri stærðargráðu á bakinu á í mjög miklum vandræðum með að auka útgjöld, enda þýðir hver einasta króna sem fer að hana þarf þá að spara annarsstaðar eða innheimta annarsstaðar. Til að koma fjármálum ríkissins á réttan kjöl þarf meira að segja að minnka útgjöld til lögreglunnar fyrst um sinn, svo róðurinn á enn eftir að þyngjast. Slíkan niðurskurð þarf að vinna í samvinnu við starfsmenn þess sem hann nær til og vona ég innilega að slík vinnubrögð verði í hávegum höfð.
En við skulum hafa það í huga að uppbygging lögreglunnar þarf ekki endilega að hefjast með auknum útgjöldum ríkissins. Ung vinstri græn hafa bent á að með breyttri forgangsröðun hvað útgjöld ríkisins varðar mætti stórbæta aðstöðu lögreglunnar.
Meðan lögreglan er fjársvelt er íslenska ríkið að eyða 1500 milljónum króna árlega í Varnarmálastofnun og hundruð milljónum í þátttöku í hernarðarbandalaginu NATO. Nú skiptir hver einasta króna okkur máli og við verðum að hætta þessum tilgangslausu gæluverkefnum. Ef við viljum nota þessa peninga til að tryggja raunverulegt öryggi Íslendinga ættu þeir að renna til lögreglunnar, björgunarsveita, landhelgisgæslunnar og almannavarna.
Ung vinstri græn munu hér eftir sem hingað til berjast fyrir því að Varnarmálastofnum verði lögð niður og að Ísland segi sig úr NATO. Við vitum öll að það er þörf á þessum peningum annars staðar.
Jan Eric Jessen
höfundur er varaformaður UVG