Ofbeldismennirnir bera ábyrgðina
„Á þeim tíma sem stjórnarskrár Vesturlanda urðu til máttu eiginmenn lemja konur sínar, ef það var ekki gert grimmilega og var breidd prikanna tilgreind í lagaskýringum“. Ofangreind klausa er úr viðtali í tímaritinu Veru frá árinu 2004. Viðtalið er við ungan mannfræðing, Guðrúnu Margréti Guðmundsdóttur og fjallar um MA-ritgerð hennar, en þar veltir Guðrún Margrét því fyrir sér hvers vegna karlar nauðgi. Ég rakst á greinina þegar ég var að viða að mér heimildum um heimilisofbeldi og margt í henni vakti áhuga minn, ekki síst þetta:
„Áður fyrr var nauðgun álitin eignarspjöll þar sem konan var eign föður eða eiginmanns [...] Verknaðurinn var fyrst skilgreindur í íslenskum lögum árið 1869, fyrir áhrif hugmynda um frelsi einstaklingsins og frelsi kvenna. Í þeim lögum var vægari refsingu beitt ef konan hafði óorð á sér en sú skilgreining var tekin út 1940“.
Í greininni kemur einnig fram að franski félagsfræðingurinn Pierre Bourdieu hafi talið að flestar breytingar sem hafi orðið á högum kvenna á tuttugustu öldinni séu yfirborðsbreytingar því að þær hafi ekki haft áhrif á karllæga gerð samfélagsins. Eina raunverulega breytingin sé að þessi karllægu yfirráð eru ekki óvéfengd lengur. Þegar ég hugsa til þess að það hafi verið nauðgara til refsilækkunar ef konan sem hann nauðgaði „hafði óorð á sér“ skapast ósjálfráð hugrenningartengsl milli þess og umræðna sem ég hef orðið vitni að í gegnum tíðina um hvernig konur eiga að forðast að vera nauðgað.
Þær eiga ekki að klæðast hinu og þessu, ekki vera einar á ferð á ákveðnum sögum, ekki drekka of mikið, ekki ögra, ekki daðra, ekki vera „players“ og í stuttu máli fylgja hinum ýmsu boðum og bönnum til að komast hjá hættunni á að vera nauðgað. Konur eru sem sé annarri og verri aðstöðu en karlar þegar þær eru að skemmta sér, því enginn segir karlmönnum að klæða sig ekki svona eða hinsegin og drekka ekki of mikið því þeim gæti verið nauðgað.
Málið er að það er ekki á ábyrgð kvenna að þeim verði ekki nauðgað eða þær beittar ofbeldi. Þó ég lægi allsber og áfengisdauð útí vegkanti um verslunarmannahelgi þá væri það samt sem áður ekki á minni ábyrgð ef mér væri nauðgað. Ofbeldismennirnir bera alltaf ábyrgðina. Hvernig væri að forvarnarstarfi væri aðeins meira beint að þeim sem beita ofbeldi, sem eru í yfirgnæfandi meirihluta karlmenn (og það er bara sorgleg staðreynd sem segir alls ekkert um hvern og einn karlmann) í stað þess að ábyrgðin sé lögð á herðar þolendunum og þeim lagðar línurnar um hvernig á að forðast að vera beitt(ur) ofbeldi?