Konur, stöndum saman!
Þann 24. október árið 1975 átti sér stað einstæður atburður í Íslandssögunni. Íslenskar konur úr öllum stéttum samfélagsins tóku höndum saman og lögðu niður vinnu til að sýna fram á mikilvægi vinnuframlags þeirra. Gjörningurinn tókst svo sannarlega – atvinnulífið í landinu lamaðist og mikilvægi kvenna fyrir samfélagið varð öllum ljóst. Þessi einstæði atburður fangaði ekki aðeins athygli Íslendinga heldur heimsins alls. Hvað var það sem fékk íslenskar konur til þess að vekja athygli á mikilvægu sínu á þennan hátt? Samkvæmt flugriti framkvæmdanefndar um kvennafrí, sem dreift var fyrir Kvennafrídaginn, voru ástæðurnar m.a. þessar:
Vegna þess að meðallaun kvenna við verslunar- og skrifstofustörf eru aðeins 73% af meðallaunum karla við sömu störf.
Vegna þess að engin kona á sæti í aðalsamninganefnd Alþýðusambands Íslands.
Vegna þess að mismunur á meðaltekjum verkakvenna og verkakarla er kr. 30.000 á mánuði.
Vegna þess að algengt svar er, þegar spurt er um starf konu, sem gegnir húsmóðurstarfi „hún gerir ekki neitt - hún er bara heima.“
Vegna þess að kynferði umsækjenda ræður oft meiru um stöðuveitingu en menntun og hæfni.
Niðurstaða dreifildisins var að framlag kvenna til samfélagsins væri lítils virt.
Sigurvíma þeirra kvenna sem stóðu að Kvennafrídeginum 1975 var því miður skammlíf. Vissulega höfðu þær staðið saman og sýnt fram á mikilvægi sitt. Þær höfðu vakið athygli á misréttinu, þær sögðu hingað og ekki lengra, en því miður breytti það ekki jafn miklu og vonir stóðu til. Þann 24. október 2005, 30 árum síðar, lögðu íslenskar konur því aftur niður vinnu sína. Þremur áratugum eftir Kvennafrídaginn var enn ástæða til að benda á að jafnrétti hefði ekki verið náð. Konur höfðu enn lægri laun en karlar og þurftu að grípa til aðgerða til að sýna fram á mikilvægi sitt fyrir samfélagið og atvinnulífið.
Enn þann dag í dag eru konur ekki metnar að verðleikum og hefðbundin kvennastörf eru láglaunastörf.
Síðan ég fór að sýna stjórnmálum áhuga hef ég orðið vör við tvö ólík sjónarmið í kvennabaráttunni. Annars vegar það sjónarmið að konur eigi að laga sig að ríkjandi kerfi, læra að nýta sér verkfæri karla til að komast áfram, öðlast full réttindi og jafn há laun. Hins vegar það sjónarmið að kerfinu eigi að breyta svo að reynsluheimur kvenna og þau gildi sem jafnan eru talin kvenlæg séu jafnrétthá og janfgild þeim gildum sem eru talin karlæg.
Persónulega tel ég það ekki lítilsvirðandi að ala börn, gefa brjóst né taka mér tíma frá vinnu til að sinna fjölskyldulífi. Ég tel að þau „mjúku mál“ sem gjarnan eru tengd kvenmönnum í stjórnmálum, félagsmál, menntmál og velferðarmál, séu síður en svo minna virði en önnur. Ég neita að beygja mig undir slíkt gildismat og þó er ég ekki einu sinni byrjuð á umræðunni um afhverju þessi gildi skipta kvenmenn oft miklu máli.
Þrátt fyrir mikla sókn kvenna í menntakerfinu, viðskiptalífinu og á öðrum sviðum hafa konur enn ekki sömu tækifæri og karlar, hvað þá sömu laun. Nú er kominn tími til að stjórnvöld marki sér stefnu og axli ábyrgð á jafnréttismálum. Það er ekki konum að kenna að þær eiga undir högg að sækja í atvinnulífinu, sé mismunað í launum og framgangi, ekki frekar en það er konu að kenna að hún verði fyrir heimilisofbeldi á heimili sínu.
Nú er kominn tími til að allir leggi hönd á plóg. Það er nefnilega ekki nóg að konur sýni samstöðu. Það þarf samstöðu allra, kvenna og karla. Karlar þurfa að sætta sig við að afsala sér þeim forréttindum sem þeir hafa tekið í arf. Aðeins með því móti verður hægt að búa til samfélag þar sem konur og karlar eru jafnrétthá og njóta sömu tækifæra. Samfélag þar sem engin kynbundinn launamunur er til staðar, ekkert kynbundið ofbeldi. Samfélag þar sem komið er fram við konur sem manneskjur ekki markaðsvörur. Samfélag þar sem konur eru frjálsar.
Kvenfrelsi er mál okkar allra. Það er verðugt viðfangsefni og hvaða dagur er betri til að hefjast handa en kvennafrídagurinn?
Auður Lilja Erlingsdóttir