Fyndið eða ekki?
Frá því að áramótapistill vefritsins Múrsins birtist hafa höfundar pistilsins verið gagnrýndir harðlega fyrir einn af þeim bröndurum sem þar kemur fyrir. Þar geigar skot Múrverja sem beinast átti að Jóni Baldvini Hannibalssyni og bókmenntagagnrýni hans á ævisögu Margrétar Frímannsdóttur. Í ævisögu sinni reynir Margrét m.a. að koma höggi á Steingrím J. Sigfússon með því að saka hann um karlrembu þegar þau störfuðu saman í Alþýðubandalaginu. Í ritdómnum kallar Jón Baldvin samskipti fólks í Alþýðubandalaginu sáluga, „heimilisofbeldi“. Brandarinn umræddi vitnar í þetta orðalag Jóns og hljóðar svo: „Bók ársins: Minnislausa stelpan frá Stokkseyri. Margrét Frímannsdóttir heimfærir endurminningar Thelmu Ásdísardóttur upp á sjálfa sig.“ Brandarinn er mikið ræddur í bloggheimum þessa dagana og í því samhengi hafa verið rifjuð upp fleiri svipuð atvik þar sem að þekktir stjórnmálamenn hafa farið með ósmekkleg „gamanmál“. Ekki er ástæða til að ræða það nánar hér, enda getur hver sem vill grafið það upp á auðveldan hátt með smá vafri á internetinu.
Brandara er hægt að túlka á mismunandi vegu og það hefur vafalaust ekki verið ætlun Múrverja að kasta fram brandara sem gerir lítið úr heimilisofbeldi. Það verður líka að benda á að boltinn er tekinn beint frá Jóni Baldvini með óviðeigandi notkun hans á hinu alvarlega hugtaki „heimilisofbeldi“. En það er ekki einum bót þó annar sé verri. Múrverjar hefðu betur sleppt þessum brandara og barist þannig á móti þeirri tilhneigingu sem oft verður vart í samfélaginu, að gera grín að hlutum sem eru einfaldlega ekki fyndnir. En þar er í raun og veru um miklu meira en ríkjandi tilhneigingu, heldur oft beinlínis kúgun.
Hvaða feministi hefur t.d. ekki lent í því að vera kölluð/kallaður húmorslaus fyrir að hlæja ekki að karlrembubröndurum? Það er stimplað húmorsleysi að hlæja ekki að bröndurum sem einkennast af kvenfyrirlitningu, gyðingabröndurum, ofbeldishneigðu gríni o.fl. En hvað í ósköpunu er fyndið við mismunun vegna kynferðis eða litarháttar, Helförina eða önnur ofbeldisverk? Svar óskast.
Enginn vill vera kallaður húmorslaus, en svo að dæmi sé tekið þá bera tilraunir feminista til að útskýra hvers vegna karlremba er allt annað en fyndin, ekki alltaf árangur og fremur sjaldnar heldur en hitt, því miður. Hvað er þá til ráða? Auðveldast er að spila með til að losna við stimplun og áreitni, þ.e.a.s. hlæja að þessum ófyndu bröndurum og telja sér trú um að þetta sé í raun fyndið. Þannig verður húmorinn að tæki til kúgunnar, tæki til að koma neikvæðum stimpli á þá sem að ekki vilja hlusta á svona ósmekklegt grín. Auk þess eru brandarar fyrirtaks felustaður fyrir fordóma, og þegar þeir leynast þar verður dreifing þeirra yfirleitt mjög öflug.
Í samfélaginu eru það aðeins fáir sem ná að forða sér frá því að detta niður í gryfju hins ósmekklega og óviðeigandi gríns því að það er hluti af norminu, svipað og karllægnin í tungumálinu. Það er því tæplega hægt að áfellast einhvern sem situr á botni gryfjunnar og veit ekki hvernig í ósköpunum hann endaði þar, veit jafnvel ekki að hann sé staddur þar yfir höfuð. En þessu þarf samt að breyta. Það á enginn að sætta sig við þá kúgun að þurfa að hlæja að ósmekklegu eða særandi „gríni“ gegn vilja sínum. Það þarf að sýna kjark til að rísa gegn norminu og leiðrétta þann leiða misskilning að ósmekklegir eða fordómafullir brandarar séu fyndnir.