Svartagull
Loksins liggur skýrsla samkeppnisstofnunar fyrir, og nú er það staðfest sem marga, ef ekki alla hafði lengi grunað. Undirritaður vonar a.m.k. að enginn hafi orðið undrandi: Olíufélögin þrjú brutu lög til að hagnast á kostnað neytenda. Skýrsla samkeppnisstofnunar telur u.þ.b. 500 tilvik ólöglegs samráðs á tímabilinu 1. mars 2003 (þegar samkeppnislögin taka gildi) til 18. desember 2001 (þegar húsleit er gerð hjá félögunum). Samkeppnisráð metur tjón almennings uppá meira en 40 milljarða, eða um kr. 150.000 á hvern Íslending, og notar skemmtilega frasa á borð við ?einbeittur brotavilji?.
Eins og segir í tilkynningu samkeppnisstofnunar er hér um að ræða það sem ?..lætur nærri að sé 10% af heildarinnflutningi heillar þjóðar?, og ólöglegan hagnað sem hleypur á um 6,5 milljörðum. Málið allt var rækilega skjalfest í miðlum landsins um síðustu helgi og í áframhaldandi umfjöllun. Yfirgrip samráðsins er slíkt að maður stendur sjálfan sig að því að dást að öllu brugginu í einhverri kjánalegri forundran, yfir hversu einbeittur hann var þessi brotavilji. Hann nær jafnvel út fyrir landsteinana, til Færeyja og Noregs, þegar fyrirtækin hótuðu Statoil að hætta öllum viðskiptum við það, fyrir að selja fiskiskipum ódýrari olíu utan lögsögunnar.
Hugurinn reikar til Marlons Brando heitins, með köttinn í fanginu og bómullina í kjaftinum, að gera mönnum tilboð sem þeir gátu ekki hafnað. En hann verslaði einmitt líka með olíu: ólífuolíu. Það sem Don Corleone stundaði var kapítalismi í sinni tærustu mynd. Það gefur auga leið að það er ábatasamast að hafa verðsamráð og einoka markaðinn. Þá er það gert. Það gefur auga leið að ef einhver einstaklingur stendur viðskiptunum fyrir þrifum er einfaldast að ryðja honum úr vegi. Þá er það gert. Og viðskiptin blómstra.
Á þetta siðferðisstig er íslenskur fyrirtækjarekstur greinilega kominn. Þó olíufélögin hafi ekki orðið uppvís að því að láta neinn ?sofa hjá fiskunum? er framferði þeirra vita siðlaust. Valgerður Sverrisdóttir iðnaðarráðherra ?lagði á það áherslu að mikilvægt væri að það yrði rannsakað?, og hefur nú sagt að það ?verði ekki liðið?. Einmitt það.
Sekt félaganna þriggja er samtals um 2,6 milljarðar eða 1/16 hluti af skaðanum sem þau sköpuðu. Þau fá nefnilega afslátt fyrir að bjóða fram aðstoð við rannsóknina, Esso 45% og Olís 20%. Það er greinilega vissast að ögra ekki Valgerði! OECD hvetur til hærri sekta, eða allt að þrefalds ávinnings af samráðinu. Gerum mál þessarra manna að fordæmi. Látum siðlausa viðskiptahætti ekki lýðast. Sektum þá uppí topp, öðrum fyrirtækjakrimmum til viðvörunar.