Frískipting ríkisvaldsins
Strax í grunnskóla lærum við um hvernig samfélagið okkar er byggt upp. Samfélagið er kúnstug skepna, umdeild og illskiljanleg til fullnustu þótt við verðum smám saman örugg um vissar grundvallarhugmyndir. Fyrsti stóri sannleikurinn um uppbyggingu samfélagsins er að hjá okkur er ríkisvaldinu skipt í þrennt.
Yfirleitt göngum við út frá að þessi skipting sé sjálfsögð og hún er tiltölulega óumdeild, a.m.k. í orði kveðnu. Til að koma í veg fyrir misbeitingu ríkisvaldsins er því dreift á margar hendur sem geta slegið á fingur hinna ef þörf krefur. Í þessu fyrirkomulagi felst öryggi sem við erum sammála um að sé nauðsynlegt. Til að ítreka mikilvægi þrískiptingar ríkisvalds er kveðið á um hana í annari grein Stjórnarskrár lýðveldisins. þótt þrískiptingin sé hvergi beinlínis orðuð er þetta meginregla í stjórnskipun Íslands.
Sumir virðast þó ekki hafa sinnt heimalærdómnum sínum í grunnskóla. Að minnsta kosti fannst handhöfum ríkisvaldsins þeir ekki þurfa að fara eftir reglunni um þrískiptingu þess við ráðningu nýjasta hæstaréttardómarans.
Hæstiréttur, sem skipaður er hæfustu lögfræðingum landsins (að minnsta kosti til langs tíma), á samkvæmt dómstólalögum að veita dómsmálaráðherra umsögn ?um hæfi og hæfni? umsækjenda um embætti hæstaréttardómara. Í lögunum felst að Hæstiréttur er sá aðili sem best þykir fallinn til að ákvarða hæfi og almenna hæfni dómaraefna. því kemur það manni spánskt (eða kannski bara íslenskt) fyrir sjónir að hagfræðingur úti í bæ fái upp í hendurnar einhliða vald til að útnefna hæfasta umsækjanda um stöðu hæstaréttardómara. það er einmitt skemmtilegt frá því að segja að hagfræðingurinn forðast að fullyrða að viðkomandi umsækjandi hafi verið sá hæfasti. Hann ber fyrir sig mikilvægi þess að fjölbreytt starfslið skipi Hæstarétt.
Sérlega mikilvægt er að lögmaður bætist í fábreyttan hóp hæstaréttardómara, segir hann og hreyfir munnvikin í báðar áttir um hálfan sentímetra eins og honum er tamt. þá má spyrja sig á hvaða forsendum hagfræðingurinn byggir lögfræðilegt mat sitt. Til dæmis á því að miklu máli skipti að hafa þrjátíu ára málflutningsreynslu en ekki fimmtán. Einnig má ígrunda sérstaklega að hvaða leyti hann telur sig betur fallinn en hæstaréttardómara til að ákvarða um þessi mál.
Skipun í stöðu hæstaréttardómara getur kannski aldrei verið fullkomlega óumdeilanleg. Ekkert einsdæmi er að þær reglur sem fjalla um hvernig menn eru skipaðir í embætti sæti gagnrýni. Samt þarf að endurskoða hvort skipun hæstaréttardómara skuli byggð á útnefningu sérstakrar stjórnsýslunefndar, hvort Hæstiréttur skuli útnefna einn ákveðinn umsækjanda eða hvaða aðrar leiðir séu tækar til að tryggja að hæfasti umsækjandinn sé skipaður. það getur aldrei verið ósanngjörn krafa að fyrirbygðar séu pólitískar stöðuveitingar í dómsvaldinu og virðing borin fyrir þrískiptingu ríkisvaldsins eins og framast er hægt.